Ang tula ay isang anyo ng panitikan na nagpapahayag ng damdamin, kaisipan, karanasan at pangarap sa pamamagitan ng piling-piling salita na isinaayos sa mga taludtod at saknong. Kadalasan itong gumagamit ng matalinhagang pananalita at, sa tradisyonal na anyo, ng sukat at tugma. Ang sining at agham ng pagsulat ng tula ay tinatawag na panulaan, at ang sumusulat nito ay makata.
Sa araling ito, aalamin natin ang kahulugan ng tula, ang mga bahagi nito, ang apat na anyo ng tula, ang mga uri nito, at may halimbawa at pagsasanay.
Kahulugan ng Tula
Ayon kay Julian Cruz Balmaseda, ang tula ay “kaisipang naglalarawan ng kagandahan, kariktan at kadakilaan.” Para naman kay Iñigo Ed. Regalado, ang tula ay “kagandahan, diwa, katas, larawan at kabuuan ng tanang kariktan.”
Sa madaling salita, ang tula ay pagpapahayag ng magagandang kaisipan at damdamin gamit ang masining na wika.
Mga Bahagi ng Tula
- Taludtod – isang linya ng tula.
- Saknong – grupo ng mga taludtod, katulad ng talata sa prosa.
- Pantig – yunit ng tunog sa bawat salita, na ginagamit sa pagbilang ng sukat.
Mga Elemento ng Tula
| Elemento | Kahulugan |
|---|---|
| Sukat | Bilang ng pantig sa bawat taludtod (hal. wawaluhin, lalabindalawahin) |
| Tugma | Pagkakatunog ng dulo ng mga taludtod |
| Kariktan | Paggamit ng maririkit na salita upang mapukaw ang damdamin |
| Talinghaga | Paggamit ng di-tuwirang pagpapahayag at tayutay |
| Persona | Ang nagsasalita sa tula |
Basahin ang buong paliwanag sa Mga Uri at Elemento ng Tula.
Apat na Anyo ng Tula
1. Malayang Taludturan
Walang sinusunod na sukat at tugma. Malaya ang makata sa haba ng taludtod at paraan ng pagpapahayag. Pinalaganap ito sa Filipino ni Alejandro G. Abadilla sa tulang “Ako ang Daigdig.”
2. Tradisyonal
May sukat, tugma at matalinhagang salita. Ito ang anyong ginamit sa mga klasikong akda gaya ng Florante at Laura at Ibong Adarna, at sa tanaga.
3. May Sukat na Walang Tugma
Pantay ang bilang ng pantig sa bawat taludtod, ngunit hindi magkakatunog ang dulo ng mga ito. Tinatawag din itong blank verse.
4. Walang Sukat na May Tugma
Magkakatunog ang dulo ng mga taludtod, ngunit iba-iba ang bilang ng pantig.
| Anyo | May sukat? | May tugma? |
|---|---|---|
| Malayang taludturan | Wala | Wala |
| Tradisyonal | Mayroon | Mayroon |
| May sukat, walang tugma | Mayroon | Wala |
| Walang sukat, may tugma | Wala | Mayroon |
Mga Uri ng Tula Ayon sa Layunin
- Tulang pasalaysay – nagkukuwento ng mga pangyayari, gaya ng epiko at korido.
- Tulang pandamdamin o liriko – nagpapahayag ng damdamin ng makata, gaya ng soneto, oda, pastoral at elehiya.
- Tulang padula – isinusulat upang itanghal sa entablado.
- Tulang patnigan – tagisan ng talino sa pagtula, gaya ng balagtasan, karagatan at duplo.
Halimbawa ng Maikling Tula
Ang Puno sa Bakuran
Matayog na puno sa aming bakuran,
Lilim mo’y kanlungan sa init ng araw;
Mga dahong berde’y laging kumakaway
Sa haplos ng hanging dumaraang magaan.
Pagsusuri: Ang tula ay may isang saknong na may apat na taludtod. Ginamitan ito ng pagtatao sa linyang “mga dahong berde’y laging kumakaway,” dahil binigyan ng katangian ng tao ang mga dahon.
Mga Tip sa Pagbasa at Pagsusuri ng Tula
- Basahin nang malakas at dahan-dahan ang tula.
- Tukuyin ang persona at ang paksa.
- Hanapin ang mga tayutay at alamin ang kahulugan ng mga ito.
- Bilangin ang pantig at suriin ang tugma.
- Ibuod ang mensahe o aral ng tula.
Pagsasanay
Tukuyin ang anyo ng tula.
- Walang tiyak na bilang ng pantig at walang tugma.
- May labindalawang pantig bawat taludtod at magkakatugma ang dulo.
- May walong pantig bawat taludtod pero hindi magkakatugma ang dulo.
Mga Sagot: 1. Malayang taludturan; 2. Tradisyonal; 3. May sukat na walang tugma
Mga Madalas Itanong (FAQ)
Ano ang tula?
Isang anyo ng panitikan na nagpapahayag ng damdamin at kaisipan sa pamamagitan ng masining na salita na nakaayos sa taludtod at saknong.
Ano ang apat na anyo ng tula?
Malayang taludturan, tradisyonal, may sukat na walang tugma, at walang sukat na may tugma.
Sino ang Ama ng Malayang Taludturan sa Filipino?
Si Alejandro G. Abadilla.
Ano ang pagkakaiba ng taludtod at saknong?
Ang taludtod ay isang linya; ang saknong ay grupo ng mga taludtod.
Basahin din ang mga halimbawa: Tula tungkol sa Ina at Tula tungkol sa Pamilya.
Comments are closed.