Ano ang Pandiwa: Gamit (Aksiyon, Karanasan, Pangyayari) at Aspekto

Ang pandiwa (verb sa Ingles) ay salitang nagsasaad ng kilos, galaw, gawa o pangyayari. Ito ang nagbibigay-buhay sa pangungusap, dahil ipinapakita nito kung ano ang ginagawa o nangyayari sa simuno. Kakaiba ang pandiwa sa Filipino dahil nagbabago ang anyo nito ayon sa aspekto, pokus at panlaping ginamit.

Sa araling ito, aalamin natin kung paano nabubuo ang pandiwa, ang tatlong gamit nito, ang mga aspekto, at may pagsasanay na may sagot.

Paano Nabubuo ang Pandiwa?

Ang pandiwa ay binubuo ng salitang-ugat + panlapi.

  • Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng pangunahing kahulugan.
  • Ang panlapi ang nagbibigay ng aspekto at pokus.
Salitang-ugatPanlapiPandiwa
kain-um-kumain
laromag-maglaro
basa-inbasahin
sulat-ansulatan
bigayi-ibigay
isdamang-mangisda

Tatlong Gamit ng Pandiwa

1. Pandiwa bilang Aksiyon

Ang pandiwa ay nagpapahayag ng aksiyon kapag may aktor o tagaganap ng kilos. Maaaring tao, hayop o bagay ang aktor. Karaniwang ginagamit ang mga panlaping -um-, mag-, ma-, mang-, maki- at mag-an.

  • Naglakbay si Jerry sa Iloilo. (aktor: Jerry)
  • Tumahol ang aso nang may dumating na bisita. (aktor: aso)
  • Nagtanim ng puno ang mga mag-aaral. (aktor: mga mag-aaral)

2. Pandiwa bilang Karanasan

Ang pandiwa ay nagpapahayag ng karanasan kapag may damdamin o emosyon na nararanasan ng tao. May tinatawag na tagaranas sa halip na aktor.

  • Nainis si Aling Puring sa ingay sa labas.
  • Nagulat ang mga mag-aaral sa biglaang pagsusulit.
  • Natuwa si Candy sa bago niyang sapatos.

3. Pandiwa bilang Pangyayari

Ang pandiwa ay nagpapahayag ng pangyayari kapag ito ay resulta ng isang sanhi. Kadalasang may ekspresyon ng sanhi at bunga.

  • Nabasa ang mga damit dahil sa biglang pag-ulan.
  • Nagbaha sa kalsada dahil sa baradong kanal.
  • Nadapa si Larry dahil tumakbo siya nang mabilis.

Paghahambing ng Tatlong Gamit

GamitTanong na sinasagotHalimbawa
AksiyonSino ang gumawa?Nagluto si Nanay ng adobo.
KaranasanAno ang naramdaman?Nalungkot si Mia sa balita.
PangyayariAno ang naging resulta?Nasira ang bubong dahil sa bagyo.

Aspekto ng Pandiwa

Ang aspekto ay nagsasabi kung kailan ginawa o kung natapos na ang kilos.

AspektoKahuluganHalimbawa (kain, -um-)Halimbawa (laro, mag-)
Perpektibo (naganap)Tapos na ang kiloskumainnaglaro
Imperpektibo (nagaganap)Ginagawa pa o paulit-ulitkumakainnaglalaro
Kontemplatibo (magaganap)Gagawin pa lamangkakainmaglalaro
Perpektibong katataposKakatapos lamangkakakainkalalaro

Basahin ang mas detalyadong paliwanag sa Mga Uri at Aspekto ng Pandiwa.

Pokus ng Pandiwa

Ang pokus ay ang ugnayan ng pandiwa at ng simuno ng pangungusap. Halimbawa:

  • Pokus sa aktor: Nagluto si Ana ng pansit. (si Ana ang simuno)
  • Pokus sa layon: Niluto ni Ana ang pansit. (ang pansit ang simuno)

Alamin ang lahat ng uri sa Pokus ng Pandiwa.

Paano Matukoy ang Pandiwa sa Pangungusap

  1. Hanapin ang salitang nagpapakita ng kilos o pangyayari.
  2. Tingnan kung may panlapi na nagpapakita ng aspekto (nag-, -um-, -in-, ma-).
  3. Subukang palitan ang aspekto. Kung nagbabago ang anyo (kumain → kumakain → kakain), pandiwa ito.

Pagsasanay

A. Tukuyin kung AKSIYON, KARANASAN o PANGYAYARI ang gamit ng pandiwang naka-bold.

  1. Umiyak ang sanggol nang magising.
  2. Nalungkot si Lito nang lumipat ng paaralan ang kaibigan niya.
  3. Nagbitak ang lupa dahil sa matinding init.
  4. Naglinis ng silid-aralan ang mga mag-aaral.

B. Isulat ang tatlong aspekto (perpektibo, imperpektibo, kontemplatibo) ng: (1) sulat, -um-; (2) linis, mag-.

Mga Sagot:

  • A: 1. Aksiyon; 2. Karanasan; 3. Pangyayari; 4. Aksiyon
  • B: 1. sumulat, sumusulat, susulat; 2. naglinis, naglilinis, maglilinis

I-download ang Worksheet Pack

Sanayin ang natutunan mo: 25-pahinang printable na may 190+ aytem at susi sa pagwawasto.

Tingnan ang worksheet pack

I-download ang Worksheet Pack

Sanayin ang natutunan mo: 12-pahinang printable na Pandiwa pack na may 85+ aytem at susi sa pagwawasto.

Tingnan ang worksheet pack

Mga Madalas Itanong (FAQ)

Ano ang tatlong gamit ng pandiwa?

Aksiyon (may aktor), karanasan (may damdamin), at pangyayari (resulta ng sanhi).

Ano ang apat na aspekto ng pandiwa?

Perpektibo, imperpektibo, kontemplatibo at perpektibong katatapos.

Paano nabubuo ang pandiwa?

Sa pagsasama ng salitang-ugat at panlapi, gaya ng kain + -um- = kumain.

Ano ang Ingles ng pandiwa?

Verb.

Comments are closed.