Ang panghalip ay salitang humahalili o pumapalit sa pangngalan upang hindi na ito paulit-ulit na banggitin sa pangungusap o talata. Sa Ingles, ito ay tinatawag na pronoun. Sa halip na sabihing “Si Ana ay nagluto. Si Ana ay naghugas ng pinggan,” mas maayos na sabihing “Si Ana ay nagluto. Siya rin ang naghugas ng pinggan.”
Sa araling ito, tatalakayin natin ang limang uri ng panghalip, ang mga anyo nito, mga halimbawa sa pangungusap, at isang pagsasanay na may sagot.
Ano ang Panghalip?
Ang panghalip ay isa sa mga bahagi ng pananalita. Pinapalitan nito ang pangngalan, o pangalan ng tao, bagay, hayop, lugar o pangyayari. Ang pangngalang pinapalitan ay tinatawag na antecedent o nauunang pangngalan.
- Si Lito ay masipag. Siya ay laging maaga sa klase.
- Nabasa ko ang aklat. Ito ay tungkol sa kasaysayan.
Limang Uri ng Panghalip
| Uri | Gamit | Halimbawa |
|---|---|---|
| Panao | Pumapalit sa ngalan ng tao | ako, ikaw, siya, kami, tayo, sila |
| Pamatlig | Itinuturo ang tao, bagay o lugar | ito, iyan, iyon, dito, diyan, doon |
| Pananong | Ginagamit sa pagtatanong | sino, ano, alin, ilan, kanino |
| Panaklaw | Sumasaklaw sa dami o kalahatan | lahat, bawat, sinuman, anuman |
| Pamanggit | Nag-uugnay ng pangngalan sa paglalarawan | na, -ng |
1. Panghalip na Panao
Ang panghalip na panao ay pumapalit sa ngalan ng tao. Inaayos ito ayon sa panauhan (una, ikalawa, ikatlo) at kailanan (isahan, maramihan).
| Panauhan | Isahan | Maramihan |
|---|---|---|
| Una (nagsasalita) | ako, ko, akin | kami, namin, amin (hindi kasama ang kausap); tayo, natin, atin (kasama ang kausap) |
| Ikalawa (kinakausap) | ikaw, ka, mo, iyo | kayo, ninyo, inyo |
| Ikatlo (pinag-uusapan) | siya, niya, kaniya/kanya | sila, nila, kanila |
May lumang anyong dalawahan, ang kata o kita (ikaw at ako), na bihira nang gamitin ngayon.
Mga halimbawa:
- Ako ay mag-aaral sa ikaanim na baitang.
- Ikaw ba ang bagong kaklase namin?
- Kami ay pupunta sa museo bukas. (hindi kasama ang kausap)
- Tayo ay magtulungan sa proyekto. (kasama ang kausap)
- Si Tatay at si Lloyd ay papunta sa palengke. Sila ay bibili ng gulay.
2. Panghalip na Pamatlig
Ang panghalip na pamatlig ay itinuturo o inihihimaton ang tao, bagay o lugar. Nakadepende ito sa layo ng itinuturo mula sa nagsasalita at kausap.
| Anyo | Malapit sa nagsasalita | Malapit sa kausap | Malayo sa dalawa |
|---|---|---|---|
| Paturol | ito | iyan | iyon |
| Paari | nito | niyan | niyon / noon |
| Paukol/panlunan | dito / rito | diyan / riyan | doon / roon |
| Patulad | ganito | ganiyan | ganoon |
Mga halimbawa:
- Ito ang aking kaibigang si Julius.
- Kunin mo iyan sa mesa.
- Doon kami nakatira noong bata pa ako.
- Ganito ang tamang pagtiklop ng papel.
3. Panghalip na Pananong
Ang panghalip na pananong ay ginagamit sa pagtatanong tungkol sa tao, bagay, dami o pagpipilian. Tinatawag itong interrogative pronoun sa Ingles.
| Panghalip | Itinatanong | Maramihan |
|---|---|---|
| sino | tao | sino-sino |
| ano | bagay, pangyayari | ano-ano |
| alin | pagpipilian | alin-alin |
| ilan | dami o bilang | ilan-ilan |
| kanino | may-ari o tatanggap | kani-kanino |
Mga halimbawa:
- Sino ang nanalo sa paligsahan?
- Ano-ano ang natutuhan mo sa aralin?
- Alin sa dalawang damit ang gusto mo?
- Kanino ko ibibigay ang napulot kong pitaka?
4. Panghalip na Panaklaw
Ang panghalip na panaklaw ay sumasaklaw sa dami, kalahatan o bahagi ng tinutukoy, kadalasan nang walang tiyak na pagkakakilanlan. Tinatawag itong indefinite pronoun sa Ingles.
Mga halimbawa: lahat, bawat isa, madla, pulos, sinuman, anuman, alinman, kailanman, saanman, ilanman.
- Lahat ay inaasahang dumalo sa pulong.
- Sinuman sa kanila ay karapat-dapat manalo.
- Bawat isa ay may tungkulin sa paaralan.
- Alinman sa mga regalong natanggap ko ay pinahahalagahan ko.
5. Panghalip na Pamanggit
Ang panghalip na pamanggit ay nag-uugnay sa pangngalan at sa salita o lipon ng salitang naglalarawan dito. Ginagamit ang na at -ng. Tinatawag itong relative pronoun sa Ingles (katumbas ng who, which, that).
- Ang babae na nagwagi ay aking kapitbahay.
- Ang batang tumulong sa akin ay taga-Batangas.
Paalala: Kahawig nito ang pang-angkop, pero ang pamanggit ay nag-uugnay sa pangngalan at sa isang buong sugnay na naglalarawan.
Gamit ng Panghalip sa Pangungusap
Maaaring gamitin ang panghalip bilang:
- Simuno: Siya ay nag-aaral. (Tingnan ang bahagi ng pangungusap.)
- Panaguri: Ang pinuno ng grupo ay ako.
- Layon ng pandiwa: Tinulungan niya ako.
- Panuring o paari: Ang bag ko ay asul.
Mga Karaniwang Pagkakamali
| Mali | Tama | Paliwanag |
|---|---|---|
| Kame ay pupunta sa parke. | Kami ay pupunta sa parke. | Ang tamang baybay ay kami. |
| Tayo ay aalis, ikaw ay maiwan. | Kami ay aalis, ikaw ay maiwan. | Hindi kasama ang kausap, kaya kami. |
| Ito ang bahay doon. | Iyon ang bahay doon. | Malayo ang bahay, kaya iyon. |
Pagsasanay
Tukuyin ang uri ng panghalip na naka-bold.
- Ako ang susunod sa pila.
- Ano ang pangalan ng iyong aso?
- Lahat ng mag-aaral ay nakinig.
- Ilagay mo diyan ang kahon.
- Ang aklat na binasa ko ay kawili-wili.
Mga Sagot: 1. Panao; 2. Pananong; 3. Panaklaw; 4. Pamatlig; 5. Pamanggit
I-download ang Worksheet Pack
Sanayin ang natutunan mo: 25-pahinang printable na may 190+ aytem at susi sa pagwawasto.
I-download ang Worksheet Pack
Sanayin ang natutunan mo: 12-pahinang printable na Panghalip pack na may 81+ aytem at susi sa pagwawasto.
Mga Madalas Itanong (FAQ)
Ilan ang uri ng panghalip?
Lima: panao, pamatlig, pananong, panaklaw at pamanggit.
Ano ang pagkakaiba ng “kami” at “tayo”?
Ang kami ay hindi kasama ang kausap (exclusive). Ang tayo ay kasama ang kausap (inclusive).
Ano ang pagkakaiba ng ito, iyan at iyon?
Ang ito ay malapit sa nagsasalita, ang iyan ay malapit sa kausap, at ang iyon ay malayo sa dalawa.
Bahagi ng pananalita ba ang panghalip?
Oo. Isa ito sa mga pangunahing bahagi ng pananalita, kasama ng pangngalan, pandiwa, pang-uri at pang-abay. Basahin din ang pandiwa at pang-uri.