Uri ng Pang-abay at mga halimbawa

Ang pang-abay o tinatawag na adverb sa ingles ay bahagi ng panalitang nagbibigay turing sa pandiwa, pang-uri at kapwa pang-abay.

17 na Uri ng Pang-abay

Ang pang-abay ay maaari ring mauri sa mga sumusunod: pamaraan, pamanahon, at panlunan, pang-agam, ingklitik, benepaktibo, kusatibo, kondisyonal, pamitagan, panulad, pananggi, panggaano, panang-ayon, panturing, pananong, panunuran, at pangkaukulan.

1. Pang-abay na Pamaraan

Pamaraan – nagsasad kung paano ginawa, ginagawa, o gagawin ang kilos.

Ginagamitan ito ng mga panandang nang, na, o -ng.

Halimbawa:

  • Naglakad si Eman nang marahan palabas ng silid.
  • Umiyak siya nang malakas.
  • Lumabas siya na nakangiti.
  • Nagbihis ako nang mabilis.

2. Pang-abay na Pamanahon

Pamanahon – nagsasaad kung kailan ginawa, ginagawa, o gagawin ang kilos. May tatlong uri ang pang-abay na pamanahon: ang may pananda, ang walang pananda, at ang nagsasaad ng dalas.

A. Pamanahong may Pananda

Ito ay ginagamitan ng mga panandang nangsanoonkungkapagtuwingbuhatmulaumpisa, o hanggang.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pamanahon na may Pananda
  • Ako ay mag-eehersisyo umpisa bukas.
  • Tuwing bakasyon ay namamasyal kaming magpamilya.
  • Buhat ng akoy magkaisip ay nagtitinda na ako ng bulaklak.
  • Kapag biyernes ay naglilinis ako ng kwarto.
  • Kung Iba ang panahon noon.
  • Umpisa bukas ay mag-aaral ako ng mabuti.

B. Pamanahong Walang Pananda

Ito ay ginagamitan ng mga panandang kahaponkaninangayonmamayabukassandali, atbp.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pamanahon na walang Pananda
  • Mamaya ay mag-iikot kame.
  • Kahapon ay pumunta kame sa kasal ni Lina.
  • Bukas ay mamamasyal kame sa Parke.
  • SI luisa ay kanina pa naghihintay kay Luis.
  • Ngayon ang laban ni Pacquaio.

C. Pamanahong Nagsasaad ng Dalas

Ito ay ginagamitan ng mga salitang nagsasaad ng dalas. Halimbawa nito ay ang mga salitang araw-arawtaun-taontuwingoras-oraslinggo-linggo, atbp.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pamanahon na Nagsasaad ng Dalas
  • Maligo ka araw-araw.
  • Binibisita namin ang aking lola taun-taon.
  • Oras-oras niya tinitingnan ang kanyang celphone.
  • Tuwing linggo ay pumupunta siya sa simbahan.

3. Pang-abay na Panlunan

3. Panlunan – Nagsasaad kung saan ginawa, ginagawa, o gagawin ang kilos. Ilan sa mga panandang ginagamit dito ay ang mga salitang sakina, o kay.

Sa – ginagamit kapag ang kasunod ay isang pangngalang pambalana o isang panghalip.

Kay o Kina – ginagamit kapag ang kasunod ay pangngalang pantangi na pangalan ng isang tao.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panlunan sa Pangungusap

Halimbawa:

  • Makikipagkita ako kay Edwin sa simbahan.
  • Dinala namin ang mga lutong pagkain kina Fraudelin.
  • May nakita akong magandang damit sa mall.
  • Bibisita kame kina Loisa bukas.

4. Pang-abay na Pang-agam

Ang pang-abay na pang-agam ay nagbabadya ng di-katiyakan o pag-aalinlangan sa pagganap sa kilos ng pandiwa.

Ginagamitan ito ng mga pariralang marahilsigurotilabakawari, o parang.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pang-agam sa Pangungusap

  • Parang nagbago ang ugali ni Leni.
  • Siguro ay pupunta kame sa palengke bukas.
  • Marami na marahil ang nascam ni Toto.
  • Baka sa susunod na linggo kame ikakasal.

5. Pang-abay na Ingklitik o Kataga

Ang pang-abay na ingklitik ay mga kataga na karaniwang nakikita pagkatapos ng unang salita sa pangungusap.

Ang mga ito ay ang mankasisananangkayayatatuloylamang/lang, din/rin, bapamunapalananaman, at daw/raw.

*ba – nagsasaad ng pagtatanong na nagbibigay- diin sa pangungusap

*daw o raw  – ginagamit sa di-tuwirang pahayag

*din o rin – nagsasaad ng pagsang-ayon

*kasi – nagpapahayag ng pagdaramdam, pagsisisi, o paninisi

*kaya – nagpapahiwatig ng pag-aagam-agam

*lamang o lang – nagsasaad ng pagtatangi, ng pangyayaring katatapos kani-kanina

*man – nagsasaad ng pinakamaliit na aksyon

*muna – nagsasaad na may gawain pa o ng paghihintay

*na     – nagsasaad ng natapos na o nagawa na

*nga   – nagsasaad ng pagpapatunay o pagsang-ayon

*pa     – nagsasaad ng karagdagan

*pala  – nagsasaad ng pangyayaring hindi inaasahan

*sana –           nagpapahiwatig ng nais mangyari

*yata  –           nagsasaad ng pag-aalinlangan o walang katiyakan

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Ingklitik o Kataga sa Pangungusap

  • Sana ay gumaling na ang aking tita.
  • Hindi yata kaya ni Teller ang trabaho sa Pabrika.
  • Alam pala ni Tonyo ang lihim ni Rea.
  • Saan pa kayo pupunta?
  • Siya naman ang pag-igibin mo ng tubig.
  • Paano kaya kung lumipat ako ng tahanan.

6. Pang-abay na Benepaktibo

Ito ay nagsasaad ng benepisyo para sa isang tao dahil sa pagkaganap sa kilos ng pandiwa o layunin ng pandiwa.

Ginagamitan ito ng panandang para sa.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Benepaktibo sa Pangungusap

  • Kumain ka ng gulay para sa kalusugan mo.
  • Naghahanapbuhay si Man Kanor para sa kanyang pamilya.
  • Nagbebenta ng bulaklak si Trina para sa kanyang pag-aaral.
  • Ang mga sundalo ay nakikipaglaban para sa bayan.

7. Png-abay na Kusatibo o Kawsatibo

Ito ay nagsasaad ng dahilan sa pagganap ng kilos ng pandiwa. Ginagamitan ito ng parirala na pinangungunahan ng dahil sa.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Kusatibo o Kawsatibo sa Pangungusap

  • Bumagsak ako sa Math dahil sa katamaran ko.
  • Nagkasakit ako dahil sa pagligo sa ulan.
  • Dahil sa kanya ay napariwara ang buhay ko.
  • Dahil sa katarantaduhan ni Eloy ay nakulong siya sa Presinto.

8. Pang-abay na Kondisyonal

Nagsasaad ito ng kondisyon para maganap ang kilos na isinasaad ng pandiwa. Ito ay may pariralang kungkapag/pag, o pagka.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Kondisyonal sa Pangungusap

  • Matututo kang magsalita ng ingles kung ikaw ay magsasanay parati.
  • Hindi ka maghihirap kapag ikaw ay masipag.
  • Bibili tayo ng iyong laruan kung naubos mo ang iyong pagkain.
  • Magiging masaya kayong mag-asawa kung di kayo mag-aaway.
  • Hindi ka magkakasakit kung iingatan mo ang iyong katawan.

9. Pang-abay na Pamitagan

Ito ay nagsasad ng paggalang. Ginagamitan ito ng mga salitang poopoho, o oho.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pamitagan sa Pangungusap

  • Ano po ang bibilhin nyo?
  • Naglalaro po kame ng Chess.
  • Opo, bababa na po ako.
  • Bakit ho kayo nag-away?

10. Pang-abay na Panulad

Ginagamit ito sa pagtutulad ng dalawang mga bagay. Ito ay ginagamitan ng salitang kaysa.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panulad sa Pangungusap

  • Mas matalino si Karen kaysa kay Jason.
  • Mabilis tumakbo si James kaysa kay Tony.
  • Ang gusto ko ay matulog kaysa kumain.
  • Ang kalusugan ay mahalaga kaysa sa kayamanan.

11. Pang-abay na Pananggi

Nagsasaad ito ng pagtanggi o pagtutol. Ito ay ginagamitan ng mga pariralang hindidi at ayaw.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pananggi sa Pangungusap

  • Ayow ni Freddy matulog ng maaga.
  • Hindi na ako magpapautang.
  • Ayaw kong pumunta sa sinehan.
  • Di na ako kakain ng Maaala na pagkain.

12. Pang-abay na Panggaano o Pampanukat

Nagsasaad ang pang-abay na panggaano ng timbang, bigat, o sukat. Ito ay sumasagot sa tanong na gaano o magkano.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panggaano sa Pangungusap

  • Bumili ka ng tatlong kilong bigas.
  • Inabot ako ng dalawang oras sa paggawa ng aking proyekto sa Math.
  • Nabawasan ang timbang ko ng dalwang kilo.
  • Bibigyan kita ng limang kilong saging.

13. Pang-abay na Panang-ayon

Ito ay nagsasaad ng pagsang-ayon. Ginagamit dito ang mga salitang ooopotunaysadyatalagasyempre.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panang-ayon sa Pangungusap

  • Oo, manonod ako ng laro niyo bukas.
  • Tunay ngang tama ang kutob mo sa kanya.
  • Talaga palang mamahalin ang kwintas nya.
  • Sadyang napakabait na bata ni Ronie.

14. Pang-abay na Panturing

Ito ay nagpapahayag ng pagkilala o pagtanaw ng utang na loob.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panturing sa Pangungusap

  • Mabuti na lang at pinautang mo ako kung hindi ay kukunin nila itong bahay ko.
  • Nang dahil sayo ay nabigyan ako ng parangal.
  • Mabuti na lang at nadala mo agad siya sa Ospital.

15. Pang-abay na Pananong

Ito ay ginagamit sa pagtatanong hinggil sa pandiwa, pang-uri o pang-abay.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pananong sa Pangungusap

  • Pano kaya sumali sa kompetisyon?
  • Gaano karami ang sumalubong kay Senador Chiz?
  • Saan ang daan patungong Baguio?
  • Kanino nanggaling ang bago mong bag?

16. Pang-abay na Panunuran

Ito ay nagpapahayag ng pagkakasunod-sunod sa panahon o pagkakalagay.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Panunuran sa Pangungusap

  • Sunud-sunod ang pila ng mga tao para makakuha ng ayuda.
  • Kahuli-hulihan si Kelly sa pila.

17. Pang-abay na Pangkaukulan

Ito ay ginagamitan ng mga salitang tungkolhinggil, o ukol.

Mga Halimbawa ng Pang-abay na Pangkaukulan sa Pangungusap

  • Ang plano niya tungkol sa kanilang proyekto ay napakaganda.
  • Hinggil saan ang napag-usapan nyo sa pagpupulong kahapon?
  • Ang palabas ay tungkol sa buhay ni Manny.

Leave a Comment